2.1 Sarrera
Ekoizpen bati eustea ez da soilik sormenaren eta ekonomiaren aldetik bideragarri egitea: baliabideak gainezka egin gabe, beharrik gabeko eraginik gabe eta taldea zein ingurunea estutu gabe egitea da. Hau da, hautsi gabe egitea.
Eraginaren zati handi bat ez da platoan erabakitzen (hondakinak, plastikoak), baizik eta filmatu aurretik: proiektua nola planifikatzen eta antolatzen den. Kapitulu honek ez du oraindik konponbiderik ematen; bere helburua eragina non sortzen den diagnostikatzea da eta ekoizpen bati eustea zer den argitzea, hurrengo kapituluetako neurri eta tresnen oinarri gisa.
2.2 Kapituluaren helburuak
- Eraginak sortzen diren bloke nagusiak identifikatzea.
- Ikusgai dagoena (platoan ikusten dena) benetan pisu duenetik (aldez aurretik erabakitakoa) bereiztea.
- Zergatik baldintzatzen duen goiz planifikatzeak eraginaren zati handi bat ulertzea.
- Aitortzea eragin guztiek ez dutela pisu bera, ezta arreta bera behar ere.
- Analisi hori hurrengo faseetan hobeto erabakitzeko abiapuntu gisa erabiltzea.
2.3 Funtsezko kontzeptuak
- Ekoizpen baten ingurumen-eragina: ingurunean uzten duen aztarna: kontsumitzen, isurtzen eta hondakin gisa sortzen duena, eta espazioa nola erabiltzen duen.
- Egiturazko eragina: proiektua nola antolatuta dagoenaren araberakoa (non filmatu, taldea nola mugitu, filmaketaren iraupena). Errepikatu egiten da eta keinu puntualak baino gehiago pisatzen du.
- Eraginen hierarkia: erabaki batzuek emaitza asko aldatzen dute eta beste batzuek ozta-ozta; horiek bereizten jakiteak denbora eta ahalegina galtzea saihesten du.
- Goiz-erabakia: hasieran erabakitakoak (garapenean edo aurreekoizpenean) gainerakoa baldintzatzen du. Filmaketa hasten denean, gauza asko ezin dira jada aldatu.
2.4 Non sortzen diren eragin nagusiak
Eraginak nahiko bloke argitan pilatzen dira:
- Mugikortasuna eta garraioa: taldearen eta materialaren joan-etorriak, kokaleku-aldaketak eta ostatua. Autoaren edo distantzia luzeen mende daudenean, eraginaren zati oso esanguratsua sortzen dute.
- Energia-kontsumoa: argiztapena, ekipo teknikoak, klimatizazioa eta postprodukzioa. Eragina du energia nola lortzen den, zer ekipo erabiltzen den eta haren erabilera nola antolatzen den.
- Materialak, eszenografia eta jantziak: dekoratuek, erosketek eta erabilera bakarreko elementuek baliabideen kontsumoa, garraioa eta hondakinak dakartzate, batez ere berrerabilera planifikatzen ez bada.
- Elikadura eta zerbitzu osagarriak: pisu global txikiagoa, baina oso ikusgai eta talderako balio sinbolikoarekin. Benetako aldeak daude barazki baten eta haragi gorri baten artean, edo 5 km-ren eta 5.000 km-ren artean; erakutsi eta jakinarazteak ohiturak aldatzen ditu, edo behintzat kontsumitzen denari buruzko begirada.
- Denboraren erabilera eta lanaren antolaketa: gaizki planifikatutako filmaketa batek, luzatzen diren lanaldiek eta etengabeko aldaketek taldeari eragiten diote eta kontsumoak, joan-etorriak eta baliabideen gaineko presioa areagotzen dituzte. Taldeak filmaketari eusten badio, nola eusten zaio taldeari?
- Aztarna digitala eta postprodukzioa: datuen biltegiratzea, zerbitzariak, errenderizazioa eta artxiboen bikoizketa; eragin ez hain ikusgaia, baina gero eta garrantzitsuagoa.
2.5 Eraginaren logika: erabakiak, egitura eta metaketa
Ikusgai dagoenak (hondakinak, plastikoak, birziklatzea) axola du, baina ez da gehien pisatzen duena. Eraginaren zatirik handiena proiektua hasieratik nola pentsatzen den dago: non filmatzen den, mugikortasuna nola antolatzen den, filmaketak zenbat egun irauten duen edo zer hornitzaile aukeratzen diren. Egiturazko erabakiak dira: behin hartzen dira, baina gainerako guztia baldintzatzen dute.
Horri metaketa gehitzen zaio: erabaki txiki askok (joan-etorri bat gehiago, planifikazio-aldaketa bat, luzatzen den lanaldi bat) pisatu egiten dute egunez egun errepikatzean. Eragina erabaki txiki askoren batura da, ez soilik handienena.
Ondorio praktikoak:
- Jasangarritasuna ekintza isolatuen zerrenda izateari uzten dio eta antolaketa-kontu bihurtzen da.
- Lehenetsi behar da: zer erabakik pisatzen duten gehien identifikatu eta ahalegina hor kontzentratu, dena aldi berean lantzen aritu beharrean.
- Mugak onartu behar dira: ekoizpenak sormen-, teknika-, segurtasun-, aurrekontu- eta denbora-eskakizunek baldintzatzen dituzte. Errealitatetik lan egitea = doitzea, erabakitzea, justifikatzea eta ahal den heinean hobetzea.
2.7 Ondorioak
Ekoizpen baten eragina proiektua nola antolatu eta kudeatzen denaren ondorio zuzena da, ez ekintza ikusgaiena, baizik eta hasieratik hartutako egiturazko erabakiena (filmaketaren planifikazioa, mugikortasuna, denboraren kudeaketa, kokalekuak). Erabaki horiek definitzen dute energia-kontsumoa, joan-etorriak eta materialen erabilera. Gainera, errepikatzen diren eguneroko erabakiek ere batu egiten dute.
Jasangarritasuna lantzea ez da amaieran neurriak eranstea, baizik eta eragina nola sortzen den ulertzea irizpidez jarduteko: lehenestea, mugak onartzea eta ekoizpen bakoitzaren errealitatera doitzea.
Zifra bakoitzaren atzean errealitate fisiko bat dago: izaki bizidunak, filmatzen den ingurunea (basoak, fauna, zaratak, keak edo trafiko-etenek kaltetutako auzokoak), taldeko pertsonak (kontziliazioa, aniztasuna, lan-baldintzak) eta dirua (tokiko ekonomiak kate globalen aurrean). Erabaki bakoitzak lehendik zegoen zerbaiti edo norbaiti eragiten dio.
Gidari-ideia: presta zaitez eta zalantzan jarri; ezagutu eta aukeratu; antolatu, zaindu eta babestu; jarri mugak eta erabaki kontzienteki. Hurrengo kapituluek jasangarritasuna modu koherente, errealista eta aplikagarrian txertatzen duten proiektuak nola antolatu, planifikatu eta kudeatu jorratuko dute.